GBI gedachtegoed landt bij VNG Realisatie

Het programma Gemeentelijke Basisprocessen Inkomen is het resultaat van de samenwerking van 12 voorlopergemeenten en draagt bij aan het moderniseren van de dienstverlening in het inkomensdomein. Het GBI-gedachtegoed is van-, voor en door gemeenten waarbij de regie op de activiteiten per 1 april 2021 is overgenomen door VNG Realisatie. Dit sluit aan bij de uitgangspunten van Samen Organiseren.

Common Ground binnen GBI zorgt voor eigentijds architectuur

GBI heeft een fundament gelegd voor het inkomensdomein: er is een basisplaat (het wat) opgeleverd, er is een herontwerp individuele inkomstenstoeslag en terug en invorderen, er ligt een voortbrengingsproces (zicht op het hoe) om de werkstroom in te richten, er is ook nog een pilot generiek koppelvlak onderweg om oude en nieuwe ICT-systemen te verbinden (in samenwerking met Pink, Centric, Wigo4it en OIS) en er ligt een definitie voor gezamenlijke taalafspraken (ontologie).

Common Ground is leidend hierin bij de ontwikkeling de architectuur. Het resultaat is o.a. dat inwoners en medewerkers minder vaak dezelfde informatie hoeven in te vullen, dat een geautomatiseerde uitvraag tot de mogelijkheden gaat horen en dat bronnen integraler worden ontsloten en geraadpleegd in plaats van één voor één. Ook zijn gemeenten minder afhankelijk van een monolithisch systeem van de leverancier omdat er in componenten gebouwd gaat worden waardoor wijzigingen (wettelijk of politiek) sneller verwerkt kunnen worden. Dat levert eigentijdse moderne dienstverlening op met moderne applicaties waarbij integratie en schaalvoordelen al voorop staan bij de start van een ICT-verbetering.

GBI verbetert dienstverlening naar inwoners

Een grote groep mensen is afhankelijk van bijstandsuitkeringen en de daar achterliggende systemen. Deze groep is door de COVID 19 ontwikkelingen alleen maar gegroeid. Het aantal bijstandsaanvragen ligt 20% hoger dan voor de Coronacrisis. Landelijk wordt het de laatste jaren steeds pijnlijker duidelijk dat maatschappelijke knelpunten vragen om modernisering binnen het Inkomensdomein. Inkomensproblematiek en schuldenproblematiek liggen snel in elkaars verlengde en vragen een samenhangende aanpak. Een groot deel van de mensen die een aanvraag doen, komt vroeger of later in de schuldhulpverlening terecht (onderzoek Movisie 2020). Die schulden en de problematiek die daaruit voortvloeit belemmeren hen in het zoeken naar werk. Zeker bij wisseling van uitkering naar werk ligt navordering meteen op de loer. GBI, een beweging van 12 grote gemeenten werkt sinds 2015 gericht aan Gemeentelijke Basisprocessen voor het domein Inkomen en levert nu het instrumentarium (gedachtegoed) om dit tij te keren. Of je nu groot, middelgroot of klein bent.

GBI gaat op in GGU

Wat de voorlopergemeenten hebben gemaakt wordt nu dus voorgezet via VNG Realisatie zodat het breed voor- en door gemeenten ontwikkeld kan worden. VNG Realisatie onderzoekt nu de meerwaarde van de GBI producten voor alle gemeenten ten behoeve van opschaling omdat de GBI activiteiten worden gefinancierd uit het fonds Gezamenlijke Gemeentelijke Uitvoering (GGU). Hierbij zal tevens de positionering binnen de totale ontwikkelingen in het Sociaal Domein zichtbaar gemaakt worden. Binnen de VNG governance zijn Taskforce Samen Organiseren, College van Dienstverleningszaken en het VNG Bestuur het adviserend en besluitvormend orgaan. Een Adviesraad van een selectie van de huidige GBI-gemeenten gaat de ontwikkelingen monitoren en gemeenten stimuleren. Daarmee is deze adviesgroep de directe gesprekspartner van VNG Realisatie. In 2021 en 2022 dragen de GBI voorlopergemeenten nog financieel bij.  

Wat drijft de 12 voorloper gemeenten

Zij keken vooral naar vernieuwing van dienstverleningsprocessen en informatievoorziening voor veelal kwetsbare inwoners die voor hun inkomen afhankelijk zijn van de overheid en daarom gebruik (willen) maken van de Participatiewet; en voor de gemeentelijke uitvoering naar slimmere en verbonden processen, lagere uitvoeringskosten en eigentijdse garanties op rechtmatigheid voor gemeenten als uitvoerder van de Participatiewet. GBI spande zich daarom in op standaardisering van vernieuwde processen en informatievoorziening, zodat alle gemeenten maximaal kunnen profiteren en gemeenten gezamenlijk de hele inkomensketen beter kunnen laten functioneren. Daarbij ruimten openhoudt voor maatwerk waarvoor gemeenten kiezen. Dat is in de kern de opdracht waar GBI concreet aan werkte én waarvan zij denken dat het de dienstverlening gaat moderniseren.

Dit gedachtegoed is tot stand gekomen omdat in de loop van de tijd een robuuste samenwerking ontstond waarbij gemeenten specialistische expertise inbrachten (business development, architectuur, netwerk coördinator) en er werd gezorgd voor kennisdeling, coördinatie en begeleiding.

De kwaliteitsverbeteringen waar de voorlopergemeenten naar streefde zijn in economische waarde en in maatschappelijke waarde te duiden. Als eerste de economisch waarde: onafhankelijke onderzoeken die gedaan zijn naar de uitvoeringskosten voor Inkomen (Berenschot, 2018, onderzoek naar uitvoeringskosten Participatiewet en namens 30 gemeenten[i]; KokxdeVoogd, 2013, Samen werken aan de Wwb) ondersteunen de besparingspotentie van GBI. Het door beide onderzoeken gedeelde beeld is dat er 20% tot 25% bespaard kan worden op een omvang van 2 miljard euro uitvoeringskosten. Geen potentiele besparing die in deze tijden te negeren valt.

Ten aanzien van de maatschappelijke waarde: de verbeteringen waar het GBI gedachtegoed voor staat zal leiden tot een hogere kwaliteit in met name die processen waarin interactie is met burgers. Snellere afhandeling van aanvragen, transparantere dienstverlening en actievere signalering van (multi) problematiek zijn voordelen die naar verwachting voor alle gemeenten aansprekend zijn.

De gemeenten Haarlem en ’s-Hertogenbosch hebben het generiek koppelvlak omarmt. Zij zetten zich in om de pilot verder (met de markt) te ontwikkelen naar werkbare en praktisch oplossingen voor ons allen om de dienstverlening binnen het inkomensdomein op een stapsgewijze manier te vernieuwen Zij geloven dat het GBI-gedachtegoed daarvoor gaat leveren wat nodig is.

Niet bekend met GBI

Naast alle bestuurlijke, inhoudelijke en veel technische zaken is er ook een praatplaat en animatie ontwikkeld voor gemeenten die GBI niet voldoende kennen. Het geeft u snel inzicht in de motieven en handelswijze. Klik op deze link https://gbi-gemeenten.nl/compact/en u krijgt de mogelijkheid deze praatplaat te downloaden en de animatie af te spelen. De huisstijl is in deze twee producten nog niet aangepast, dat komt, maar het gaat nu om de inhoud.

Interesse naar aanleiding van dit artikel neem dan vooral contact op met een van onderstaande namen van de voorlopergemeenten. Dit zijn collega’s die leidinggeven binnen het sociaal domein gericht op o.a. inkomen en participatie, zij reageren graag:

  1. Hinde Dijkhuis van Lelystad.
    Met ingang van 1 juli 2021 toekomstige voorzitter GBI-adviesraad.
    Email: h.dijkhuis@lelystad.nl
  2. Anco Hamming van Nijmegen.
    Huidig voorzitter GBI bestuur, email: a.hamming@nijmegen.nl